Gebelik döneminde hekimlere gelen en sık sorulardan biriside radyasyona maruz kalma veya radyolojik tetkiklerin bebek üzerindeki etkileri ile ilgilidir. Genellikle gebelik testi yapılmadan radyolojik film çekimleri ile ilgili sorularla daha çok karşılaşılmakla birlikte, gebelik sırasında bazen radyolojik tetkiklere başvurma zorunlu hale geldiği için yine benzer sorunlarla karşılaşabiliyoruz. Gebelerde radyolojik tetkikler giderek daha sık kullanılmaktadır ve son zamanlarda yapılan bir çalışmada son 10 yıl içerisinde gebelerde radyolojik tetkiklere başvurma oranının %21 arttığı görülmüştür. Hekimler arasında da gebelikte radyasyona maruz kalmanın olumsuz etkileri konusunda değişik görüşlere rastlanabilmektedir.

Düşük Olasılığı

Embriyonun ilk 2 haftasında 10 kadın üzerinde bir radyasyona maruz kalınması durumunda embriyonun rahime yerleşme olasılığı azalmakla birlikte, gebe kalan hastalarda bebek için ileride bir risk olmadığı düşünülmektedir.

Bebekte Teratojen Etkiler

Teratojenite bebekte anomali oluşumu anlamına gelmektedir. Radyasyonun teratojenik etkileri daha çok gebeliğin 2-20 haftaları arasında görülmektedir. İki haftadan önce veya 20. haftadan sonra radyasyonun bebekte anomaliye neden olma olasılığı oldukça düşüktür. Radyasyon ile ilgili en önemli sorun hangi dozda anomali yapma potansiyelinin ortaya çıktığının tam olarak bilinmemesidir. Ancak genel olarak 5-15 rad arası rakamlar öne sürülmektedir. Yani pratik anlamda 5 radın altındaki dozların bebekte olumsuz bir etkiye yol açma olasılığının yok denecek kadar az olduğunu söyleyebiliriz. En yüksek radyasyona neden olan tetkiklerden birisi olan tomografide radyasyon dozu gebeliğin bulunduğu döneme bağlı olarak 1.5 ile 4.5 rad arasında değişmektedir. Gebeliğin ilk 3 ayında çekilmesi durumunda ise 4.5 rad olarak bulunmuştur.

Bebekte ilerde kansere neden olur mu?

Gebelik döneminde 5 radlık radyasyona maruz kalan bebekte çocukluk döneminde kansere yakalanma riski 2 kat artmaktadır. Ancak çocukluk döneminde kanser görülme olasılığı 1/2000 olduğu için, bu risk 1/1000’e yükselmekte ve bunun da çok önemli bir artış olmadığı kabul edilmektedir. Gebeliğin ilk 3 ayında radyasyona maruz kalmanın riski daha çok arttırdığı düşünülmektedir.

Radyolojik Tetkikler

Genel olarak bir gebenin maruz kaldığı radyasyon dozu 10 raddan daha fazla ise gebeliğin sonlandırılması önerilir. Bazı tetkiklerin ortalama radyasyon dozları ise aşağıda gösterilmiştir.

Karın filmi: 0.1-0.3 rad

İntravenöz Pyelogram(Böbrek filmi): 0.6 rad

Barsak filmi: 0.7 rad

Tomografi: 1-5 rad

Yukarıda görüldüğü gibi en yüksek dozda radyasyon içeren tomografide bile doz bebeği etkileyecek düzeyin altında kalmaktadır.Bu nedenle radyolojik tetkiklerden sonra gebelik sonlandırılması gibi bir kararın oldukça gereksiz olduğunu söyleyebilirz.

İyotlu Kontrast Maddeler

Görüntüleme amacıyla iyot içeren maddeler direk olarak amnion kesesi içerisine verildiği zaman bebekte yeni doğan döneminde hipotirodiye, yani tiroid bezinin yetersiz çalışmasına neden olabilmektedir. Ancak gebelerde benzeri maddeler damardan verildiği zaman böyle bir etki olmadığı görülmüştür. Ancak yine de bu konun kesin bir bilgi olmadığı için bir zorunluluk olmadığı taktirde bu tip maddelerin damar içerisine verilerek de olsa kullanılmaması önerilmektedir.

Magnetik Rezonans (MR)

Gebelikte MR uygulaması ile ilgili yapılan çalışmalarda genel olarak bebek üzerinde olumsuz bir etkiye rastlanmamıştır. Ancak yine de gebeliğin ilk 3 ayında sadece anne için bir gereklilik varsa uygulanması önerilmektedir.Diğer radyolojik tetkiklerle karşılaştırıldığında MR’ın çok daha güvenilir olduğunu söyleyebiliriz. Yapılan çalışmalarda gebelik sırasında MR çekimleri sırasında ortaya çıkan sesin bebekte bir zarara yol açmadığı gösterilmiştir.Bu nedenle MR nın akustik travma yaratma riskinin sadece teorik bir varsayım olduğu, pratikte buna rastlanmadığını söyleyebiliriz.

Süt Verme Döneminde radyolojik tetkikler

Süt verme döneminde annenin yaptırdığı radyolojik tetkiklerin bebek üzerinde olumsuz bir etkisi gösterilmemiştir. Daha önce gadolinium veya iyot içeren maddeler kullanılarak yapılan tetkiklerden sonra 1 gün süre ile süt verilmemesi önerilirken, yapılan çalışmalarda süte geçen gadolinyum ve iyot oranının son derece düşük olduğu gösterilmiş ve bu nedenle de süt vermeye ara vermenin gereksiz olduğu belirtilmiştir.

Radyolojik tetkiklerden sonra genel olarak gebelik sonlandırılmasına gerek olmadığını söyleyebiliriz.Ancak 2-3 defa tomografi çekilmesi gibi durumlarda hastanın maruz kaldığı radyasyon dozu iyi hesaplanmalı ve hasta ile potansiyel riskler tartışılarak gebeliğin geleceğine karar verilmelidir.